5-октябрь Ош шаарынын туулган күнү. Ош кантип кооз мегаполиске айланды

403

Жыл сайын 5-октябрда Ош шаарынын туулган күнү белгиленет.  Дүйнөдөгү эң байыркы шаарлардын бири Кыргызстандын түштүк борборуна 3022 жыл болду.

Ош шаары Москвадан, Римден жана Парижден да байыркы — муну археологдор ачкан көптөгөн хроникалар, ошондой эле башка тарыхый табылгалар далилдеп турат.  Бүгүнкү күндө илимпоздор чындыгында Сулайман-Тоонун айланасындагы алгачкы конуштар алда канча мурда пайда болгон жана иш жүзүндө 4000 жылдан ашык болушу мүмкүн деп ырасташат.

Ош ар кайсыл заманды, башкаруучуларды өзүнө камтыйт. Жылкылары менен белгилүү болгон Даван мамлекети, Карахандар мамлекети, анын изи бүгүн Өзгөн тарыхый комплексинде байкалып турат.  Ошондой эле дүйнөгө эң чоң кербен өткөөлдөрдүн бири катары белгилүү болгон Улуу Жибек жолу.

Ал эми Оштун ар бир башкаруучусу өз шаарын бекемдеп, чептерди, куруп, көрүнүктүү инсандарга эстеликтерди тургузуу менен Ош шаарынын тургундарынын толук кандуу жана жайлуу жашоосу үчүн бардык шарттарды түзүп берди.  Жаратмандыктын  издерин бүгүн да көрүүгө болот – анын эң негизгиси – миңдеген жылдар мурун иштегендей бүгүнкү күндө да иштеп жаткан байыркы базар.  Сулайман-Тоонун этегиндеги байыркы мончолордун калдыктары шаарды коргогон төрт чепти айтпаганда да, залкар тоонун айланасында чоң шаар болгонун дагы бир жолу тастыктап турат.

 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Ош Россия империясынын негизги форпостторунун бирине айланган, Совет бийлигинин келиши менен Ош ого бетер өнүккөн.  Советтер Союзунун тушунда биз көрүп турган имараттардын дээрлик көбү курулган.  Ош чыныгы индустриалдык шаарга айланды, анда ондогон уюмдар жана ишканалар, заводдор жана фабрикалар иштеди. Алардын ар бири буткул СССРдин эл чарбасына зор салым кошту.

Эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин КМШнын бардык шаарларындай эле Ош шаары да оор күндөрдү башынан өткөрө баштады.  Бир кездеги гүлдөп турган  кубанычтуу шаарда бүдөмүк оорун алды. Бул 20 жылга узарып, көпчүлүк заводдор жана фабрикалар жабылууга аргасыз болушкан, бул жумушсуздуктун толкунун жана массалык миграцияны пайда кылган.

Башаламандык Байыркы Оштун көптөгөн бийлигинин колуна тийип, ар бир мэр каалаганын кылып, муниципалдык менчик социалдык жана башка объектилер алардын макулдугу менен акырындап жеке колго өтүп, сатыла баштаган.  Шаарды өнүктүрүүнү эч ким ойлогон эмес, бардык жерде таштандылар, шаардыктардын турмушун жакшыртуу, шаардын казынасын толтурууну эч бири ойлогон эмес.  

Алсак, Улуттук статистикалык комитеттин маалыматы боюнча Ош шаарынын бюджети 2006-жылы болгону 278,9 миллион сом, 2007-жылы 411 миллион, 2008-жылы 571 миллион, 2009-жылы 603 миллион сом болгон.  Анан кантип мынчалык начар бюджет менен шаарды өнүктүрүүгө болот – жооп ачык эле көрүнүп турат.

Бирок 2009-жылдын башында шаарды Мелис МЫРЗАКМАТОВ жетектеп, баарын өзгөртүүнү максат кылды. Эң негизгиси элдин аң-сезимин өзгөртүү болгон. Анда Ош жөн гана шаарча эмес, бүтүндөй мегаполис экенин далилдөө менен адамдардын толук жашоосу үчүн бардык шарттарды түзүүнү биринчи орунга койду. Анан иш кайнап баштады.

Ош шаардык мэриясынын жаңы командасы Мелис МЫРЗАКМАТОВ биринчи кезекте жергиликтүү бюджетти көбөйтүүгө киришип, ийгиликке жетти!  2011-жылы Ош шаарынын бюджети буга чейин 1 миллиард 150 миллион сомду түзсө, 2012-жылы ал рекордду толугу менен жаңыртып, 1 миллиард 410 миллион сомго жеткен.

Бул каражатка эми чыныгы жаңы шаар курууга мүмкүн болду.  Бирок, тилекке каршы, 2010-жылдагы каргашалуу окуяда шаар толугу менен күйүп кете жаздады.  Бирок кыска убакыттын ичинде элди мобилизациялап, жергиликтүү бийликтин күчүнө ишенимин бекемдей алган бийлик органдарынын иштиктүү чаралары жана так координациясы өз натыйжасын берди.  Ошентип, кыска убакыттын ичинде Ошто жаңы кең жолдор пайда болуп, бардык коммуникациялар алмаштырылды, жаңы мектептер, поликлиникалар курулду.

Бирок эң негизгиси элдин башын бириктирип, мекенин сүйүүгө чакырып, коомго патриоттуулукка, башкаларга болгон сүйүү жана ынтымакка негизделген жаңы идеологияны киргизүү болду.  Бул үчүн Ош шаарында Улуу Манас, Барсбек каган, Алымбек датка, Курманжан датка монументалдык комплекстери кыска убакытта тургузулган.  Жаңы парктар жана фонтандар ачылды, жаңы ишканалардын ачылышынын аркасында шаардын экономикасы тез өсө баштады.

Оштун бийлиги ишкерлерге гарант болуп калды.  Жөнөкөй эле мисал, 2011-жылы сүйүктүү шаарыбыздын туулган күнү белгиленип, Ош шаарынын жергиликтүү бюджетинин эсебинен Ош шаарында 40 жаңы объект ачылып, таштанды чыгаруучу жаңы техникалар алынып, бардык мектептер компьютерлер менен камсыздалган.

Бүгүн шаардыктар Мелис Мырзакматов жетектеген команданын ишин ыраазычылык менен эскеришет, анткени бул команданын аркасы менен Ош чындап эле кооз мегаполиске айланган.

Пикир кошуңуз

Пожалуйста, введите ваш комментарий!
Пожалуйста, введите ваше имя здесь