Миландагы Meazza стадионунда кызыктай абал өкүм сүрүүдө: стадион ар дайым толуп турса да, Интер жана Милан клубдарынын күйөрмандарынын үндөрү басаңдаган. Себеби, ультрас топторунун лидерлерине өкүм чыгарылып, башка фанаттарга абонементтерди узартууга уруксат берилген эмес. Бул макала зордукчул фанаттык менен “сыйлуу стадиондун” ортосундагы альтернативаны издөө зарылдыгын талкуулайт.
Үнсүз Меаццанын Параддоксу
17-августта Сан-Сиродон чыгып бара жаткан Миландын күйөрманы “Сезонду Бариге каршы 2-0 эсебинде жеңиш менен баштоо жаман эмес…” деп тамашалады. Бул сөздөр Миланда түзүлгөн сюрреалдуу абалды чагылдырат. Ультрас топторунун тарыхый лидерлеринин соттолушу жана жүздөгөн россонерацзури ультрастарынын абонементтерин жаңыртууга тыюу салынышы (прокуратура, полиция жана префектура менен макулдашылып), Интер менен Милан клубдары сезонду эң жигердүү колдоочуларынын колдоосусуз баштады. Бул өз кезегинде стадиондун калган бөлүгүнүн, анын толуктугуна карабастан, “пассивдүү” болушуна алып келди.
Үчүнчү Жолду Издөө
Meazza стадионунун “конок бөлмө” версиясына өтүшү менен, Милан италиялык футболду күтүп жаткан маданий чакырыкта алдыда болууга мүмкүнчүлүк алат: экстремисттик жана кылмыштуу фанаттык менен, тескерисинче, конок команданын гана үндөрү угулган унчукпай калган стадиондун ортосундагы үчүнчү жолду табуу. Меаццадагы эки трибуна жарым-жартылай толуп турса да, ультрастардын тилектештиги жана коркутуулары (чек арасы ичке) ортосунда кээ бирлери сыртта калса, кээ бирлери негизги топтун четтетилишине каршы нааразылык билдирип үнүн чыгарбай турушат. 200 фанат болбосо да, экинчи жашыл же экинчи көк секторлордо стадиондун калган бөлүгүн жандыра ала турган көптөгөн адамдар бар деп айтууга болот. Бирок адаттарды өзгөртүү оңой эмес.
Интердеги Аномалия
Баланс үчүн оюнчу сатпаган биринчи жайында, Интер эң маанилүү “он экинчи оюнчусун” – активдүү күйөрмандарды жоготту. Торино менен болгон беттеште, чындыгында, трибунанын негизги бөлүгү колдободу (“Бүгүнтөн баштап, Curva Nord уюшулган топтору Меаццадан белгисиз мөөнөткө чейин сыртта калат”), бирок оюндун жүрүшү оңой болгондуктан, стадиондун калган бөлүгү өткөн сезондун популярдуу ырларын ырдап, атаандаштарын шылдыңдап секирип турду. Удинезеге каршы жоготууда абал анча ийгиликтүү болгон жок, бул Милан клубдары үчүн чемпионаттын үч оюнунда эки үй талаасында жеңилүүгө алып келди. Ошентип, үчүнчү жолду табуу өтө зарыл. Бирок келечек белгисиз, ал тургай клубдардын өздөрү да эң жигердүү күйөрмандардын дени сак бөлүгүн жоготкусу келбейт. Акыркы жылдары Меаццада чет элдиктердин саны өстү, аларды трибуналардагы шоу да тартат. Гиганттык хореографиялар, жоолуктарды желбиретүү, факелдер жана ырлар – Спайк Ли жана Канье Уэст сыяктуу атактууларды да таң калтырган оюндун бир бөлүгү. Америкалык модель, дүкөндөр, барлар, ресторандар, байге оюндары жана “өбүшүү камералары” менен, оюн экинчи планга өтүп кеткенде, бизде тамыр жая алабы? Муну элестетүү кыйын, ошондой эле Интер жана Милан клубдары, ал тургай АКШлык ээлери болсо да, Реал жана Барселонадагыдай адистештирилген адамдарга ишенип, түз сызыктагы тынчыраак күйөрмандарды жандыра алат деген ой да кыйын.
Испаниядагы Тажрыйба
Европанын башка ири чемпионаттары зордукчул фанаттыкты мурунтан эле жеңип, жок кылышкан. Анын “түскө” тийгизген таасири кандай? Реал Мадрид менен Барселона ультрастарды көптөн бери алыстатып, “Grada de animacion” деп аталган 300-400 адамдан турган топторду жалдап, ырларды баштатышат. Мунун баары билет бааларынын көтөрүлүшү менен катар, кадимки күйөрмандардын жашоосун кыйындаткан шартта, чет элдиктердин саны өсүүдө. Стадиондор толуп турат (бирок Барселона Камп Ноудагы оңдоо иштеринин бүтүшүн күтүп, “муздак” Монжуик стадионунда ойноп жатат), бирок атмосфера “конок бөлмөсүндөгүдөй”. Ал эми Атлетико Мадрид, Севилья, Осасуна сыяктуу клубдарда уюшулган топтор (жана ага байланыштуу талаш-тартыштар) сакталып калган. Зордук-зомбулук болбойт, бирок төмөнкү лигаларда кээде кездешет.
Англиядагы Тажрыйба
Премьер-Лига хулигандык феноменин бардык стадиондорду камералар менен жабдуу жана жазанын сөзсүз колдонулушу аркылуу жок кылды. Стадиондор толуп турат, транспаранттар жана факелдер жок, бирок адамдардын кумарлануусунан улам колдоо ысык бойдон калууда. Уюшулган топтор жок, алар колдоонун убактысын жана ыкмаларын диктат кылышпайт. Маданияттан тышкары, дагы бир маанилүү айырмачылык – биз үчүн оор маселе – жети күн бою иштеген заманбап стадиондор, алар матч учурунда “эски стилдеги” күйөрмандардын муктаждыктарын кинотеатрга жакыныраак тажрыйбаны каалагандар менен айкалыштырууга аракет кылышат. Тоттенхэм стадиону, Эвертондун стадиону ачылганга чейинки заманбаптыктын акыркы үлгүсү: Уайт Харт Лейнге болгон эскерүүлөр жана шилтемелер бардык жерде, эски рухту сактап калуу аракетинде 17 миңге чейин күйөрманды батыра турган бирдиктүү трибуна. Бирок бардык деңгээлдеги VIP тажрыйбалары “Шпорос” стадионун заманбап стадиондун үлгүсү кылат. Жана көп функционалдуу: Бейонсенин концерти үчүн баскычты бассаңыз жетиштүү. Көп сыйлыктарга ээ болгон америкалык ырчы июнь айында эки жума бою Викарио жана анын командасы сыяктуу эле, дайыма толуп турган стадиондо элди өзүнө тартып турган.
Франциядагы Тажрыйба
Францияда ПСЖ (Пари Сен-Жермен) өзүнчө бир реалдуулук. Бир нече өлүмдөн кийин (акыркысы 2010-жылы), ультрас күйөрмандар уюмдары таркатылган (солго жакын, көп улуттуу Auteuil трибунасы жана өтө оңчул Boulogne трибунасы бар эле: алар согушуп, курмандыктар ушул чырга байланыштуу). Ассоциацияларды таркатуу клубду эмирге сатууну да жеңилдеткен. Андан кийин Катар менен, 2016-жылы Auteuil трибунасынын расмий кайтып келиши менен уюшулган күйөрмандардын акырындык менен жанданышы чечилген (The Cup, Collectif Ultras Paris) – бул Чемпиондор Лигасынын финалындагы колдоону уюштурган топ, ал эми трибунасыз калган интерчилерге ар бир отургучта кичинекей желекчелер гана калган… Быйыл клуб (бир нече эксперименттен кийин) Boulogne трибунасында да ультрас секторун ачууга уруксат берди, Cupтын “филиалы” менен: болжол менен 500 күйөрман. ПСЖ ошондой эле Европадагы эң кирешелүү стадиондордун бири, жылына 170 миллион евро киреше табат (болгону 48 миң орун үчүн), бул коммерциялык саясаттын жана skyboxтар, VIP орундар, ошондой эле үй-бүлөлөр үчүн сунуштардын аркасында (Auteuil трибунасына жакын бир сектор толугу менен үй-бүлөлөр үчүн). Жума күнү катары менен 166-жолу стадион толуп турду. Өлкөнүн калган бөлүгүндө болсо, ультрас дүйнөсү көзөмөлдө, жана префекттер ар кандай атаандаштыктарга жана мурунку окуяларга жараша күйөрмандардын сапарларына тыюу салууга катуу чара көрүшөт.
Германиядагы Тажрыйба
Германияда ультрастар менен хулигандар же кылмышкерлер деп аталгандардын ортосунда чоң айырмачылык бар. Биринчилери таанылып, урматталат, көп учурда клубдардын башкаруу кеңешинин мүчөсү да болушат. Алар жетекчилерге ар бир күйөрмандар тобунун көйгөйлөрүн жеткирип, кунт коюп угулат. Бирок эч ким гаджеттерди же билеттерди сатып алууда жеңилдиктерге ээ болбойт. Уюшулган топтор көбүнчө нааразылык билдиришет (алар традиционалисттик футболду жакташат, мисалы, дүйшөмбү кечки оюндарга каршы чыгышат, анткени бул немис маданиятына туура келбейт), бирок алар муну тынчтык жолу менен, талкуу издеп жасашат. Хулигандар үчүн абал башкача, алар стадиондо орун алышпайт жана клубдар же кызматкерлер менен байланышпайт. Чындыгында, немис стадиондорунда камералардан тышкары, жылдар бою полициянын талабы боюнча, күйөрмандардын өздөрү мындай аракеттерге катышкан адамдарды видеого тартып, кийинчерээк кабарлап турушкан. Хулигандар азыр футболдон көбүнесе алысташкан жана спорттук иш-чараларга карабастан жолугушуп калышат. Ошондуктан, трибуналар менен клубдардын ортосундагы мамиле жөнгө салынган эмес, бирок стадиондо көчөдөгүдөй эле мыйзам иштейт. Бирок Германияда Бавария Мюнхен жана Боруссия Дортмунд сыяктуу маанилүү жана көп колдоочу клубдардын ультрас топтору саясий көз карашына карабастан, дискриминацияга же зомбулуктун ар кандай түрүнө каршы активдүү күрөшүшөт.
